قناعت در لغت به معنای بسنده کردن به‌اندکی از آنچه مورد نیاز انسان است. در عربی، «قَنِعَ» را به «رَضِی» و «قَناعت» را به «الرِّضا بالقِسم»، (رضایت داشتن به قسمت) معنا کرده‌اند. در فرهنگ فارسی نیز قناعت در معنای خرسند بودن به قسمت و بسنده کردن به مقدار اندک، گفته شده است.

در اصطلاح دینی: صفتی است که با تکرار و تمرین در انسان به صورت ملکه‌ای در می‌آید که باعث خشنودی و راضی شدن به چیز کم و نگه‌داشتن نفس از زیاده‌خواهی است. شرع مقدس حد و حدود هر چیزی را در مصرف شخص تعیین کرده است. باید توجه داشت که بیشتر از آن حدی که معین شده و بیشتر از حد لزوم صرف و خرج نشود. به بیان دیگر می‌توان گفت: قناعت، رضایت به کم و حسن تدبیر معاش است بدون دوست داشتن زیاده از حد در زندگانی

ترویج فرهنگ قناعت

از جمله اموری که در زندگی انسان نقش بسیار مثبتی دارد قناعت است. زیرا قناعت مانع زیاده خواهی و حرص و جوش و ولع می شود. انسان قانع نفس خویش را به ساده زیستی و سهل المؤنه بودن، عادت می دهد.

در نتیجه از زندگی ساده خود، همان لذتی را می برد که ممکن است رفاه طلبان با هزینه زیاد نبرند. در دعای امام سجاد (ع) است که از خدا می خواهد او را به همان مقداری که در زندگی برایش مقدر نموده راضی کند.

رواج قناعت در جامعه باعث افزایش عرضه و کاهش تقاضا می شود و مسلما در چنین جامعه ای تورم و بازار سیاه جایی ندارد. قناعت هم باعث افزایش مال و بی نیازی، هم صفای باطن و درک معنویت می شود.

قناعت باعث مناعت طبع و حفظ کرامت انسانی می شود. استاد مطهری در یادداشت های خود درباره مناعت طبع و قناعت می نویسد : «در مشهد عالمی بود که به زهد و تقوا و ساده زیستی معروف بود. یکی از تجار تهران که از این عالم شناختی داشت و به او ارادت می ورزید با خبر شد که این عالم از لحاظ مالی در مضیقه است. مبلغ معتنابهی در پاکت گذاشت و سر پاکت را بست و روی آن نوشت : این پولی است مخمس و حلال که شما می توانید با خیال راحت خرج کنید و پاکت را به مشهد فرستاد. وقتی پاکت پول به دست آن عالم رسید بدون اینکه سر پاکت را باز کند روی آن نوشت : ضمن عرض تشکر، ما آبروی فقر و قناعت نمی بریم و پاکت پول را پس فرستاد».

اگر ما اهل قناعت باشیم می توانیم از خیر بسیاری از چیزها بگذریم، به یک نوع میوه یا غذا اکتفا کنیم، از اشیاء تجملاتی صرف نظر کنیم، مطیع بچه ها در هر چه خواستند نباشیم، خانم ها از تنوع طلبی صرف نظر کنند، در این صورت خواهیم دید که همین خرده ریزها چه رقم بزرگی را تشکیل می دهند.

اسلام به مجموعه می نگرد، به کل جامعه توجه دارد نه فقط به فرد، یعنی اگر هر فرد روزانه ۱۰ تومان کمتر خرج کند در یک جامعه هشتاد میلیونی روزانه ۸۰۰ میلیون تومان کمتر صرفه جویی خواهد شد که اگر این رقم به نفع امور خیریه در صندوق ها ریخته شود با پول هر روز می توان یک باب مدرسه و یا یک بیمارستان و یا پانزده باب منزل برای بی خانه ها ساخت.

قناعت، صیانت و مصونیت است
از ثمرات و فضیلت ها و منافع با ارزش قناعت، مصونیت و صیانت و حفاظت و نگاهداری نفس آدمی از ارتکاب گناه و فساد است که همان مراقبت و کنترل و نظارت و عصمت نفسانی است، که اگر این صفت ثمربخش و سازنده قناعت کاری به طور صحیح و خوب و پیوسته در همه ابعاد زندگی رعایت شود، انسان ها را از هر خطر و گناه و لغزش و حرام و انحراف و ذلت و خواری، حفظ و نگهداری می کند و صیانت و حفاظت می بخشد.

 

قناعت، آرامش و آسایش می آورد
قناعت کاری و بسنده کردن به اندک و راضی شدن به دست رنج و درآمد مقدر خود و نیز نداشتن حرص و طمع، مایه آرامش و آسایش و اطمینان و راحتی انسان می شود و این یکی از بزرگترین برکات و ثمرات، قناعت است، آرامش و آسایشی که همه بشر برای رسیدن به آن تلاش و کوشش می کنند. تا از نگرانی و اضطراب و تشویش و تزلزل خاطر، آسوده شوند و هر چه نیکو و ضروری است در این راستا به نعمت بزرگ و گنج بزرگ و گنج ارزشمند «قناعت» در همه ابعاد زندگی رو آرویم.

 

قناعت کردن وظیفه هر انسان

قناعت کردن در زندگی و با اندک و چیز کم قانع بودن و به سادگی و ساده زیستی خو کردن و به اندازه نیاز و قدر کفایت و ضرورت ساختن و صرفه جویی نمودن در هر گونه مصرف اموال و سرمایه ها و قدر کفایت و نعمت های مادی و معنوی و در سایر مخارج و مصارف زندگی، و نیز بهره برداری و استفاده درست از آنها و رعایت صحیح الگوی مصرف در هر زمینه ای، ضمن اینکه مورد تمجید و ستایش و تاکید و سفارش دین اسلام و محبوب و مطلوب خداوند و از سنت های الهی و آداب اسلامی و تعالیم پیامبران بزرگ آسمانی و سیره اولیای دین و ائمه معصومین می باشد، یک وظیفه انسانی و عقلی، وجدانی و اجتماعی و حتی یک ضرورت و تکلیف دینی و عمل شرعی محسوب می شود، علی الخصوص برای افراد با ایمان و متمکن و متمول و کسانی که دارای ثروت و توان مالی فراوان هستند، یک وظیفه شرعی و ملی و اساسی و یک خصلت خوب و پسندیده و کاری با فضیلت و مؤکد و از اصول اخلاق اجتماعی و فرهنگی آنان می باشد.

ترویج فرهنگ قناعت

 

موارد و راه های قناعت و صرفه جویی

لازم و ضروری است که در اینجا به راهکارها و روش های کاربردی و جنبه ها و راه حل های عملی رعایت موارد قناعت کردن و صرفه جویی و پرهیز از اسراف و زیاده روی در زندگی به خصوص در ادارات و سازمان ها و در سراسر جامعه اسلامی بپردازیم و بدین منظور به نمونه هایی از موارد و مصادیق رعایت عملی قناعت و صرفه جویی و پرهیز از اسراف را در اینجا بر می شماریم :

قناعت در بیت المال
این مسئله چون از موارد حساس و از اهمیت فراوان برخوردار است، لازم است توضیح کوتاهی درباره آن بیان گردد :

بسیاری از ادارات و سازمان ها و مراکز دولتی و بخش های وابسته به آنها در سطح کشور، از طریق بودجه عمومی و بیت المال اداره و گردانده می شوند و تمام مخارج و هزینه های آنها از این طریق می باشد.

بنابراین، با توجه به حساسیت و اهمیت فوق العاده ای که در دین اسلام به بیت المال و حفظ نگهداری آن (به عنوان امانت بزرگ الهی و حقوق مردم) داده شده، وظیفه شرعی و قانون حکم می کند که همه بایستی در مصرف و بهره برداری از آن، بسیار دقت و کنترل و نظارت و مراقبت کنند که هرگز بیش از حد و اندازه نیاز و با بی نظمی و بی برنامه گی و بدون قانون و ضوابط و خلاصه ناحق و ناصواب، مصرف و هزینه نشود، که اسراف و زیاده روی در بیت المال از زشت ترین و زیان بار ترین نمونه های اسراف کاری و خیانت است که متأسفانه همواره اموال ملی و بیت المال مسلمین، در معرض چنین تهاجم و آفت بزرگ و خطرناک و بلای ویرانگر و زیانبر قرار داشته و دارد.

قناعت در ثروت و منابع طبیعی
یکی دیگر از راه ها و موارد عملی قناعت و صرفه جویی و پرهیز از اسراف در زندگی، قناعت و صرفه جویی در مصارف ثروت های ملی و منابع طبیعی و انواع ذخایر و نعمت های خدادادی، از قبیل جنگل ها و مراتع و اراضی و منابع آبی و انواع معادن و ذخایر عظیم نفت و گاز و انرژی و فرآورده های آن و … می باشد.

اما با کمال تعجب و تأسف، بهره برداری و استفاده از منابع طبیعی و ثروت ها و ذخایر ملی از حد اعتدال و میزان معقول فراتر رفته و مصارف آن ها بسیار بی رویه و بی برنامه و مسرفانه و بدون انصاف و تعهد و غیر مسئولانه و دور از دانش و خرد و وجدان و بی توجه به موازین اصولی و معیارهای درست می باشد.

بنابراین، بهترین راه و روش برای جلوگیری از نابودی ثروت ها و منابع طبیعی و پرهیز از اسراف کاری و زیاده روی، رعایت قناعت و مصرف صحیح و رو آوردن به قناعت کاری و صرفه جویی است.

پرهیز از تجملات و تزئینات
رو آوردن به تجمل گرایی و ماده پرستی و رفاه طلبی و زندگی اشرافی و اعیانی و تزئینات زاید و بی معنی و زیورهای بی مورد، از دردهای ویرانگر اجتماعی و از ناهنجاری های تباه کننده جامعه انسانی می باشد، مانند برگزاری مجالس مهمانی و جشن ها و برپایی مراسم آئین ها و ضیافت های بی فایده و پر هزینه و پر خرج و تجملی و با مصارف سنگین و زیاده روی های بی جا و ناروا و توأم با اسراف و تبذیر فراوان و همچنین تجملات و اسراف کاری در ساختمان سازی، در خوراک ها و اغذیه و در لباس و پوشاک با هزینه های بسیار سنگین و مسرفانه و نیز تجملات در دیگر وسایل و لوازم و نیازمندی های زندگی به ویژه اسراف و تبذیر و زیاده روی در زندگی دنیا پرستان و ثروتمندان، مرفهان و مترفان بی درد و …

ترویج فرهنگ قناعت

سخن آخر…

فارغ از تمامی تأکیدات و سفارش هایی که در دین مبین اسلام بر مسئله قناعت شده است، از نظر عقلی و علمی نیز با رعایت انصاف درخواهیم یافت که در صورتی که به آنچه که کفاف زندگی مطلوب و یا کمی پایین تر ما را می دهد بسنده کنیم، اگر مشکلات اقتصادیمان به اتفاق هم حل نشوند، یقینا اکثریت آنها برطرف خواهند شد. و این مشکلات اقتصادی می توانند در سطوح فردی و حتی اجتماعی باشند. و نکته ی قابل تحمل در حوزه « قناعت »، آن است که با برداشت های سوء این تعبیر را به شکل « ریاضت » در نیاوریم. به تعبیر دیگر، خود را به سختی انداختن و رنج کشیدن، به هیچ وجه در مفهوم قناعت نمی گنجد؛ حال آن که قناعت، حدود بازدارنده ای را برای ما ترسیم می کند که صرفا وارد حوزه ی طمع، اسراف و تجمل گرایی نشویم.

لورم ایپسوم متن ساختگی با تولید سادگی نامفهوم از صنعت چاپ و با استفاده از طراحان گرافیک است. چاپگرها و متون بلکه روزنامه و مجله در ستون و سطرآنچنان که لازم است و برای شرایط فعلی تکنولوژی مورد نیاز و کاربردهای متنوع با هدف بهبود ابزارهای کاربردی می باشد.

    ارسال یک پاسخ

    آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.*